“ΔΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΞΕΡΟΛΙΘΙΑΣ ΣΤΟ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ ΤΗΣ ΟΡΕΙΝΗΣ ΠΑΡΟΥ“
Απολογισμός 3ου εργαστηρίου ξερολιθιάς στην Πάρο
Το 3ο εργαστήριο ξερολιθιάς στην Πάρο οργανώθηκε από τον τοπικό Πολιτιστικό Σύλλογο «ΑΡΧΙΛΟΧΟΣ», το 3ήμερο 7, 8 και 9 Νοεμβρίου 2025 και περιλάμβανε:
- πρακτική εξάσκηση,
- θεωρητικό τμήμα με ομιλίες και προβολές
- επισκέψεις σε σημεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος.
Το πρόγραμμα παρακολούθησαν φοιτητές από την σχολή αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, το τμήμα αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, μαθητές του ΕΠΑΛ ΠΑΡΟΥ - ειδικότητας δομικών έργων και του ΕΠΑΛ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ - ειδικότητας συντηρητών έργων τέχνης, τους οποίους συνόδευαν δύο από τους καθηγητές τους οι Μποχτανίδης Γεώργιος και Μουζακίτης Δημήτρης. Το εργαστήριο παρακολούθησαν επίσης πολίτες όλων των ηλικιών από όλες τις περιοχές του νησιού.
Η πρακτική εξάσκηση, υπό την επίβλεψη του αρχιμάστορα πέτρας Θανάση Πόραβου και την συνδρομή ντόπιων τεχνιτών, εξελίχθηκε τα πρωινά και των τριών ημερών στην θέση «Βυζαντινό Μονοπάτι» στην ευρύτερη περιοχή του ορεινού οικισμού των Λευκών.
Η 1η ημέρα περιλάμβανε το εισαγωγικό τμήμα κατά την διάρκεια του οποίου οι εκπαιδευόμενοι εξασκήθηκαν στις προκαταρκτικές εργασίες για την κατασκευή της ξερολιθιάς και ενημερώθηκαν για ζητήματα όπως:
Η προέλευση, λατόμευση και μεταφορά των λίθων
Οι κατηγορίες και τα χαρακτηριστικά των πετρωμάτων και των λίθων της Πάρου
Το εργοτάξιο και η διαμόρφωση της θέσης του μάστορα της πέτρας
Τα κύρια εργαλεία του λιθοξόου, η εξέλιξη και η χρήση τους
Η διαμόρφωση των λίθων
Η χάραξη της βάσης/θεμελίου και ο σχετικός εξοπλισμός (ράμα, οδηγοί κλπ)
Την 2η ημέρα οι εκπαιδευόμενοι εφάρμοσαν τις βασικές κατασκευαστικές αρχές της ξερολιθιάς και εξασκήθηκαν σε αντικείμενα όπως:
Η σωστή τοποθέτηση των λίθων και η διαμόρφωση των στρώσεων
Η διαμόρφωση των λεπτομερειών, όπως η άνω απόληξη, η γωνία κλπ.
Την 3η ημέρα οι εκπαιδευόμενοι γνώρισαν και εφάρμοσαν τις βασικές κατασκευαστικές τεχνικές αποκατάστασης ξερολιθικών κατασκευών και διαμορφώσεων.
Στο τέλος του εργαστηρίου ολοκληρώθηκαν στο πεδίο:
- τμήματα νέων ξερολιθιών σε θέσεις όπου οι αρχικές είχαν καταστραφεί
- αποκαταστάσεις τμημάτων υφιστάμενων ξερολιθιών οι οποίες είχαν υποστεί βλάβες
- καθαρισμός υφιστάμενου πέτρινου γεφυριού ώστε να είναι ορατό και επισκέψιμο
Το θεωρητικό τμήμα πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα προβολών του ΕΠΑΛ ΠΑΡΟΥ. Το απόγευμα της 1ης ημέρας περιλάμβανε χαιρετισμούς και εισαγωγικές ομιλίες από μέλη του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Πάρου, του Πολιτιστικού Συλλόγου «ΑΡΧΙΛΟΧΟΣ» και άλλων τοπικών συλλόγων του νησιού. Η σειρά των ομιλιών ολοκληρώθηκε με αυτήν του αρχιμάστορα Θανάση Πόραβου ο οποίος αναφέρθηκε στην σημασία της πέτρας ως δομικού υλικού. Το πρόγραμμα της 1ης ημέρας έκλεισε με την προβολή της εντυπωσιακής ταινίας-ντοκιμαντέρ ΠΕΤΡΑ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΣ. ΟΙ ΞΕΡΟΛΙΘΙΕΣ ΤΗΣ ΚΥΘΝΟΥ, του σκηνοθέτη Γιάννη Σπηλιόπουλου.
Ακολούθησε συζήτηση.
Το πρωί της 2ης ημέρας πραγματοποιήθηκαν οι κύριες ομιλίες του εργαστηρίου από τους:
- Δρ. Αναστασία Γεωργιάδη, αρχιτέκτων – αναστηλώτρια, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου με θέμα «Ξερολιθικές κατασκευές, ιστορία, κατασκευή, προστασία και ανάδειξη»
- Χρήστος Τάκος, αρχιτέκτων-αναστηλωτής, Μsc EMΠ με θέμα «Μελέτες πέτρινων γεφυριών»
- Αργύρης Λουκής, μελισσοκόμος Πάρου, ο οποίος μίλησε για την βιωματική σχέση του με το αγροτικό τοπίο του νησιού και τις ξερολιθικές αναβαθμίδες του.
Ακολούθησε συζήτηση.
Κατά την διάρκεια του εργαστηρίου πραγματοποιήθηκαν δύο σημαντικές επισκέψεις:
- Στα αρχαία λατομεία μαρμάρου στην περιοχή Μαράθι. Την ξενάγηση κατά την διάρκεια της περιήγησης στις υπόγειες στοές των λατομείων ανέλαβε το μέλος του Πολιτιστικού Συλλόγου «ΑΡΧΙΛΟΧΟΣ» Σπύρος Μητρογιάννης, ενώ ο αρχιτέκτων-αναστηλωτής Χρήστος Τάκος, αναφέρθηκε στις εγκαταστάσεις της Βελγικής Εταιρείας εκμετάλλευσης των λατομείων κατά την διάρκεια του 19ου αιώνα.
- Ξενάγηση στις βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες του οικισμού της Παροικιάς και στα κατάλοιπα του μεσαιωνικού του κάστρου.
- Στο εργαστήριο κεραμικής «ΥΡΙΑ», στην θέση Αγία Πάκου, στην περιοχή Μαράθι. Για την τέχνη του πηλού και την ιστορία του εργαστηρίου μίλησε ο κεραμίστας Στέλιος Γκίκας.
Το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε το απόγευμα της 3ης ημέρας με υπαίθριο παραδοσιακό γλέντι σε ελαιώνα της περιοχής του «Βυζαντινού Μονοπατιού». Προσφέρθηκαν τοπικές λιχουδιές, ακούστηκαν τραγούδια και λαϊκοί οργανοπαίκτες και όλοι οι παρευρισκόμενοι χόρεψαν σε παραδοσιακούς ρυθμούς.
Κατά γενική ομολογία και σύμφωνα με τα σχόλια των συμμετεχόντων, το 3ο εργαστήριο ξερολιθιάς στην Πάρο στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία. Η παρουσία μαθητών από 2 τμήματα ΕΠΑΛ, φοιτητών από 2 τμήματα Αρχιτεκτονικής και πλήθους πολιτών του νησιού, συνέβαλαν ώστε να επιτευχθούν πολλοί από τους επιδιωκόμενους στόχους όπως:
- Ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας και εκπροσώπων της νέας γενιάς γύρω από την σημασία των ξερολιθικών κατασκευών, ιδιαίτερα των αναβαθμίδων, ως στοιχείου πολιτιστικής κληρονομιάς και ως τεχνικής διαχείρισης και προστασίας του αγροτικού περιβάλλοντος
- Ενημέρωση για τις δυνατότητες ατομικών και συλλογικών δράσεων για την διατήρηση, αποκατάσταση και επανάχρηση των αναβαθμιδωμένων αγροτικών περιοχών
- Απόκτηση των απαιτούμενων δεξιοτήτων για την υλοποίηση νέων ή την επισκευή υφιστάμενων ξερολιθικών κατασκευών με στόχο την διαφύλαξη και εξέλιξη της σχετικής τεχνογνωσίας
- Αλλαγή παραδείγματος ως προς την αξιοποίηση της υπαίθρου και την διαχείριση των αγροτικών ορεινών περιοχών ως εναλλακτικού τουριστικού προορισμού.
- Ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής μέσω της αναβίωσης δραστηριοτήτων οι οποίες παραδοσιακά διέθεταν συμμετοχικό χαρακτήρα.